Güvenlik rölesi (emniyet rölesi), acil stop butonu, koruyucu kapı şalteri veya çift el kumanda gibi güvenlik elemanlarını izleyen ve tehlike anında makinenin enerjisini güvenli şekilde kesen özel bir röledir. Makinenin CE uygunluğu ve operatörün güvenliği için temel parçalardan biridir. Bu yazıda güvenlik rölesinin normal röleden farkını, çeşitlerini ve uygulamanıza uygun olanı nasıl seçeceğinizi anlatıyoruz.
Güvenlik rölesi normal röleden neden farklı?
Normal bir röle ile de acil stop devresi kurulabilir gibi görünür. Ama normal rölenin kontağı yapışırsa ya da bir kablo koparsa bunu kimse fark etmez ve makine acil stopa basıldığında durmayabilir. Güvenlik rölesi bu riski ortadan kaldırır:
- Çift (yedekli) yapı: İçinde birbirini kontrol eden iki ayrı kanal ve röle bulunur. Biri arızalansa bile diğeri makineyi durdurur.
- Zorlamalı kılavuzlu kontaklar: Kontaklardan biri yapışırsa diğerleri ters konumda kalamaz. Röle bu durumu algılar.
- Kendini izleme: Kontak yapışması, kablo kopması veya kısa devre gibi hatalarda röle yeniden çalışmaya izin vermez.
- Kontrollü yeniden başlatma: Acil stop bırakıldığında makine kendiliğinden çalışmaz. Operatörün reset butonuna basması gerekir (manuel start).
Bilmeniz gereken 4 kavram
1. Kategori ve PL (ISO 13849-1)
Makinenin risk değerlendirmesine göre güvenlik fonksiyonunun ne kadar güvenilir olması gerektiği belirlenir. Bu seviye PL a‘dan PL e‘ye kadar gider. PL e en yüksek seviyedir. Kategori (B, 1, 2, 3, 4) ise devrenin yapısını tanımlar. Kategori 4 en yüksek arıza toleransıdır. Wieland SNA ve SNZ röleler Kategori 4 / PL e seviyesine kadar kullanılabilir. Gecikmeli SNV rölesinde anlık kontaklar PL e, gecikmeli kontaklar PL d seviyesindedir.
2. Tek kanal mı, çift kanal mı?
Acil stop butonunun iki ayrı kontağı röleye iki ayrı kablo ile bağlanırsa çift kanallı bağlantı olur. Bir kablo kopsa ya da kısa devre olsa bile güvenlik korunur. Yüksek PL seviyesi için çift kanal kullanılır.
3. Otomatik mi, manuel start mı?
Manuel start: Acil stop bırakıldıktan sonra operatör reset butonuna basmadan makine çalışmaz. Acil stop devrelerinde kullanılır. Otomatik start: Güvenlik koşulu sağlanınca röle kendiliğinden kapanır. Arkasında ayrıca start butonu olan koruyucu kapı uygulamalarında tercih edilir.
4. Durdurma kategorisi (EN 60204-1)
Stop kategori 0: Enerji anında kesilir. Stop kategori 1: Makine önce kontrollü olarak durdurulur (örneğin sürücü frenler), ardından enerji kesilir. Bunun için gecikmeli kontaklı güvenlik rölesi gerekir.
Hangi güvenlik rölesini seçmeliyim?
| Uygulama | Önerilen ürün |
|---|---|
| Acil stop butonu, koruyucu kapı, ışık bariyeri | Güvenlik rölesi: Wieland SNA4043K-A |
| Frekans konvertörlü motor, ataletli makine (önce fren, sonra enerji kesme) | Gecikmeli güvenlik rölesi: Wieland SNV4063KL-A |
| Pres, kesme, zımba makinesi (operatörün iki eli butonda olmalı) | Çift el rölesi: Wieland SNZ4052K-A (Türkçe bağlantı şeması) |
| Çok sayıda acil stop, kapı ve bariyer; farklı bölgeler | Programlanabilir güvenlik kontrolörü: Wieland samos® PRO (Safety PLC rehberi) |
| Koruyucu kapı, makine durana kadar kilitli kalmalı | Koruma kilitli emniyet şalteri: Wieland SIN 1150 |
Wieland güvenlik röleleri
SNA 4043K-A (SNA4043K-A): Acil stop ve kapı izleme rölesi
Acil stop butonlarını, koruyucu kapı şalterlerini ve ışık bariyerlerini izler. 3 NA güvenli kontak + 1 NK yardımcı kontak, tek veya çift kanallı bağlantı, otomatik veya manuel start. Kategori 4, PL e. Asansör (EN 81-20/50) ve yakma sistemleri (EN 50156-1) uygulamalarına da uygundur.
SNZ4052K-A: Çift el rölesi
İki el kumanda rölesi olarak da bilinir.
Operatörün iki elini de butonlarda tutmasını zorunlu kılar. İki buton yaklaşık 0,5 saniye içinde birlikte basılmazsa makine çalışmaz. Butonlardan biri bırakılırsa hareket hemen durur. Böylece operatörün eli tehlikeli bölgeye giremez. EN ISO 13851 Tip IIIC, Kategori 4, PL e.
Nerede kullanılır? Presler, kesme ve zımba makineleri, perçin ve şekillendirme makineleri.
SNV4063KL-A: Gecikmeli güvenlik rölesi
Anında açan kontaklarının yanında 1,5 – 30 saniye ayarlanabilir gecikmeli kontakları vardır. Önce sürücüye durma komutu verilir, makine durduktan sonra enerji kesilir (stop kategori 1).
samos® PRO: Programlanabilir güvenlik kontrolörü
Makinede çok sayıda acil stop, kapı ve bariyer varsa her biri için ayrı röle kullanmak yerine tek bir samos® PRO modülü kullanılır. Güvenlik fonksiyonları bilgisayarda Wieland’ın yazılımıyla programlanır, giriş/çıkış modülleriyle genişletilir.
Tüm ürünler: Wieland güvenlik röleleri · Güvenlik anahtarları · Manyetik güvenlik anahtarları
Örnek: Acil stop devresi nasıl çalışır?
- Acil stop butonunun iki NK kontağı, güvenlik rölesinin iki giriş kanalına ayrı ayrı bağlanır (çift kanal).
- Reset butonu rölenin start girişine bağlanır (manuel start).
- Motoru süren kontaktörler rölenin güvenli NA kontakları üzerinden beslenir.
- Kontaktörlerin yardımcı NK kontakları seri olarak rölenin geri besleme (start) devresine bağlanır. Böylece kontaktör yapışırsa röle yeniden çalışmaya izin vermez.
- Acil stopa basıldığında iki kanal da açılır, röle kontaklarını bırakır, kontaktörler düşer ve makine durur.
Önemli: Güvenlik devreleri, makinenin risk değerlendirmesine göre yetkin bir kişi tarafından tasarlanmalı ve ürünün kullanım kılavuzundaki bağlantı şemalarına göre kurulmalıdır.
Sık sorulan sorular
Güvenlik rölesi ile emniyet rölesi aynı şey mi?
Evet. Güvenlik rölesi, emniyet rölesi, acil stop rölesi ve “safety relay” aynı ürün grubunu ifade eder. Wieland bu ürünlere “güvenlik devresi izleme cihazı” der.
Çift el rölesi yerine iki buton seri bağlansa olmaz mı?
Olmaz. Seri bağlı iki butondan biri bantla sabitlenip makine tek elle çalıştırılabilir. Çift el rölesi butonların aynı anda (yaklaşık 0,5 s içinde) basılmasını ister. Bir buton basılı kalırsa makine çalışmaz.
24 V mu, 230 V mu seçmeliyim?
Rölenin besleme gerilimi panonuzdaki kumanda gerilimine göre seçilir. Modern panolarda çoğunlukla 24 V DC kullanılır. SNA4043K-A’nın AC/DC 24 V ve AC 230 V versiyonları vardır.
Kaç acil stop butonu bağlayabilirim?
Birden fazla acil stop butonu, kontakları seri bağlanarak tek bir güvenlik rölesine bağlanabilir. Buton ve kapı sayısı arttıkça arıza yerini bulmak zorlaşır. Bu durumda samos® PRO gibi bir güvenlik kontrolörü daha uygundur.
Güvenlik rölesi satın al
Wieland SNA4043K-A, SNZ4052K-A ve SNV4063KL-A güvenlik röleleri stoklarımızda. Uygulamanız için hangi rölenin uygun olduğundan emin değilseniz 0262 641 14 42 / 0541 277 79 25 numaralarından bize ulaşın. Makinenizi anlatın, doğru ürünü birlikte seçelim.
Leave a Comment
E-posta adresiniz yayımlanmayacaktır. Zorunlu alanlar * ile işaretlenmiştir.