Endüktif sensör (endüktif yaklaşım sensörü), metal bir cismin yaklaştığını ona dokunmadan algılayan ve bu bilgiyi PLC’ye, röleye veya kontaktöre elektrik sinyali olarak ileten bir sensördür. Fabrikalarda konveyörlerde, takım tezgâhlarında, paketleme ve montaj makinelerinde en sık kullanılan sensör tipidir.
Bu yazıda endüktif sensörün ne olduğunu, nasıl çalıştığını, çeşitlerini, nasıl bağlandığını ve doğru modelin nasıl seçildiğini sade bir dille anlatıyoruz.
Endüktif sensör nasıl çalışır?
Sensörün ön yüzünde, ferrit bir çekirdeğe sarılmış küçük bir bobin bulunur. Sensör çalıştığında bu bobin, ön yüzün önünde yüksek frekanslı bir manyetik alan oluşturur.
- Alan oluşur: Osilatör devresi bobini besler ve sensörün önünde görünmez bir manyetik alan oluşur.
- Metal yaklaşır: Alanın içine metal bir cisim girdiğinde, metalin yüzeyinde girdap akımları (eddy akımları) oluşur.
- Enerji azalır: Girdap akımları osilatörün enerjisini çeker ve salınımın gücü düşer.
- Çıkış değişir: Sensörün içindeki tetik devresi bu düşüşü algılar ve çıkışı değiştirir. Çoğu modelde aynı anda sensörün üzerindeki LED yanar.
Metal uzaklaştığında salınım eski gücüne döner ve çıkış ilk durumuna geri gelir. Bu işlemde hiçbir mekanik parça hareket etmez.
Endüktif sensörün avantajları ve sınırları
Avantajları
- Temassız algılama: Cisme dokunmadığı için aşınmaz, ömrü mekanik şalterlere göre çok uzundur.
- Hızlı: Saniyede yüzlerce kez açıp kapayabilir. Dişli sayma ve devir algılama gibi hızlı işler için uygundur.
- Zorlu ortama dayanıklı: Toz, yağ, su ve titreşimden etkilenmez. Pek çok model IP67 veya IP68 koruma sınıfındadır.
- Kolay montaj: Dişli gövdesi iki somunla panele veya brakete sabitlenir.
Sınırları
- Sadece metali algılar. Plastik, ahşap, cam, karton veya sıvıyı algılamaz.
- Mesafe kısadır. Silindirik modellerde genellikle 1-40 mm arasıdır.
- Metal cinsi mesafeyi etkiler. Katalogdaki mesafe çelik içindir; alüminyum veya bakırda mesafe belirgin şekilde kısalır.
Algılama mesafesi: Sn ve Sa farkı
Katalogda yazan mesafe ile sahada güvenle çalışılabilecek mesafe aynı değildir:
- Nominal algılama mesafesi (Sn): Sensörün tasarlandığı mesafedir. Ortam koşulları ve üretim toleransları hesaba katılmaz.
- Güvenli çalışma mesafesi (Sa): Sensörün her koşulda güvenle algıladığı mesafedir ve genellikle Sn × 0,81 olarak alınır. Örneğin Sn = 10 mm olan bir sensör için cismi en fazla 8 mm’ye kadar yaklaştırarak çalışmak gerekir.
Algılama mesafesini etkileyen başlıca faktörler:
- Hedefin malzemesi: Katalog değerleri çelik (Fe 360) içindir. Paslanmaz çelik, pirinç, alüminyum ve bakırda mesafe kısalır.
- Hedefin boyutu: Standart hedef, kenarı sensör çapı kadar olan 1 mm kalınlığında kare bir çelik plakadır. Daha küçük hedeflerde mesafe azalır.
- Ortam: Sıcaklık ve besleme gerilimi değişimleri de mesafeyi az da olsa etkiler.
Algılama mesafesi, sensörün algılama yüzünün büyüklüğüne bağlıdır. Bu yüzden büyük gövdeler daha uzaktan algılar. Bazı serilerde aynı gövdede iki kat mesafe sunan “artırılmış mesafeli” modeller de bulunur.
Anahtarlama frekansı
Anahtarlama frekansı, sensörün bir saniyede kaç kez açıp kapayabildiğini gösterir. Dişli, çark veya cıvata başlarını sayarak devir ve hız ölçülen uygulamalarda bu değer önemlidir: Hedeflerin sensörün önünden geçiş sıklığı, sensörün anahtarlama frekansını aşmamalıdır.
Endüktif sensör çeşitleri
Gövde şekline göre
- Silindirik (dişli) gövde: M8, M12, M18 ve M30 en yaygın ölçülerdir. Ölçü büyüdükçe algılama mesafesi artar.
- Kare / dikdörtgen gövde: 8×8 mm ve 8×15 mm gibi minyatürlerden 26×26, 40×40 ve 80×80 mm gibi büyük gövdelere kadar seçenekler vardır. Büyük gövdeler daha uzun mesafe sunar ve düz yüzeylere monte edilir.
- Minyatür gövde: Ø4 mm, M5 ve Ø6,5 mm gibi çok küçük sensörler, dar alanlı hassas makinelerde kullanılır.
Montaj şekline göre
- Gömülü (flush): Sensör metal bir parçanın içine, ön yüzü metalle aynı hizada olacak şekilde monte edilebilir. Darbeye karşı korunur ama mesafesi kısadır.
- Gömülü olmayan (non-flush): Ön yüzü metalden biraz dışarıda kalmalı ve çevresinde boşluk bırakılmalıdır. Karşılığında daha uzun mesafeden algılar.
Çıkış tipine göre
- PNP: Algıladığında çıkışa +24 V verir. Türkiye ve Avrupa’da en yaygın tiptir.
- NPN: Algıladığında çıkışı 0 V’a çeker. Bazı Asya kaynaklı makinelerde ve PLC’lerde kullanılır.
- NA (normalde açık) / NK (normalde kapalı): NA modelde çıkış metal gelince aktif olur, NK modelde metal gelince kesilir.
- Analog çıkışlı: Açık/kapalı sinyal yerine metalin uzaklığına göre 4-20 mA veya 0-10 V sinyal verir. Bir parçanın konumunu milimetrik olarak ölçmek için kullanılır.
- AC/DC iki telli: 24-240 V arasında çalışan, röle veya kontaktörü doğrudan sürebilen modellerdir.
Endüktif sensör nasıl bağlanır?
En yaygın tip olan 3 telli DC sensörlerde kablo renkleri standarttır (IEC 60757 kısaltmaları parantez içinde):
- Kahverengi (BN): + besleme (genellikle +24 V DC)
- Mavi (BU): 0 V (eksi)
- Siyah (BK): çıkış sinyali (PLC girişine veya röleye gider)
4 telli modellerde ikinci çıkış için genellikle beyaz (WH) kablo bulunur. M12 konnektörlü sensörlerde bu renkler hazır sensör kablosunda aynı şekilde karşınıza çıkar. Bağlamadan önce mutlaka sensörün etiketindeki veya kataloğundaki bağlantı şemasını kontrol edin.
Önemli: PNP sensör, PNP sensörlere uygun (sink tipi) girişli bir PLC kartına bağlanmalıdır. Yanlış tipte sensör seçilirse sensörün LED’i yanar ama PLC sinyali görmez.
Endüktif sensör nasıl seçilir?
- Mesafe: Cismin sensöre ne kadar yaklaşacağını ölçün. Güvenli çalışma için bu mesafe, katalogdaki algılama mesafesinin (Sn) yaklaşık %81’ini (Sa) geçmemeli. Endüktif sensörlerde mesafe modele göre yaklaşık 1-60 mm arasındadır.
- Metal cinsi: Paslanmaz çelik, alüminyum veya bakır algılanacaksa ya mesafeyi kısa tutun ya da tüm metalleri aynı mesafeden algılayan (faktör 1) bir model seçin.
- Gövde ölçüsü: Montaj yerine sığan en büyük gövdeyi seçmek daha fazla mesafe ve güvenlik payı sağlar.
- Gömülü / gömülü olmayan: Sensör metalin içine gömülecekse gömülü model şarttır.
- Çıkış ve besleme: PLC kartınıza uygun PNP veya NPN; ihtiyacınıza göre NA veya NK; besleme olarak çoğunlukla 12-24 V DC.
- Bağlantı: Kablolu modeller ekonomiktir. Konnektörlü modellerde arıza anında sensör kablo sökülmeden değiştirilir.
Daha ayrıntılı seçim adımları için sensörler kategori sayfamızdaki seçim rehberine göz atabilirsiniz.
Endüktif sensör, kapasitif sensör ve limit şalteri farkı
- Endüktif sensör: Yalnızca metali, temassız ve kısa mesafeden algılar.
- Kapasitif sensör: İletkenlikten bağımsız çalışır; metal dışında plastik, ahşap, karton, sıvı ve toz gibi malzemeleri de algılar. Örneğin plastik veya cam bir tankın dışından içerideki sıvının seviyesini, ya da karton istiflerinin yüksekliğini algılamak için kullanılır. Algılama mesafesi malzemenin dielektrik katsayısına bağlıdır.
- Fotoelektrik sensör: Işıkla çalışır, her türlü cismi metrelerce uzaktan algılayabilir. Bkz. fotoelektrik sensörler.
- Limit şalteri: Cisme fiziksel olarak temas ederek mekanik bir kontağı açar veya kapatır. Ağır yükleri ve kesin son noktaları algılamada kullanılır. Bkz. limit şalterleri.
Özel uygulamalar için endüktif sensörler
- Devir bekçisi (dönüş izleme sensörü): Dönen bir parçanın hızını izler, hız ayarlanan değerin altına düştüğünde çıkış verir. Konveyörlerde kayma ve bant kopması, karıştırıcı, kırıcı ve ezicilerde sıkışma, santrifüjlerde devir düşmesi gibi durumları algılar. Ayrı bir hız ölçüm cihazı ve PLC programı gerektirmez. Örnek: Telemecanique XSAV.
- Analog endüktif sensör: Metalin konumunu ürüne göre 2-40 mm aralığında ölçer, 4-20 mA veya 0-10 V çıkış verir.
- Kaynak ortamı sensörleri: Teflon kaplamalı gövdeleri kaynak çapaklarına dayanıklıdır, yüksek kaynak akımlarının oluşturduğu manyetik alandan etkilenmez. Kaynak robotlarında ve fikstürlerde kullanılır.
- Uzun mesafeli kare sensörler: 40×40 mm ve üzeri gövdeleriyle 40 mm ve daha uzun mesafeden algılar; vinç, araç ve iş makinelerinde konum tespiti için uygundur.
Nerelerde kullanılır?
- Konveyörlerde metal parçanın varlığını veya geçişini algılama
- Pnömatik ve hidrolik silindirlerde konum algılama
- Takım tezgâhlarında eksen başlangıç (referans) noktası
- Dişli veya cıvata sayarak devir ve hız ölçme
- Asansör, kapı ve kepenk sistemlerinde konum kontrolü
- Paketleme makinelerinde metal kapak ve teneke algılama
- Kaynak robotlarında aparat ve parça konumlama
- Ticari araç ve iş makinelerinde hareketli parçaların konum tespiti
Sık sorulan sorular
Endüktif sensör plastiği algılar mı?
Hayır. Plastik, ahşap ve cam gibi metal olmayan malzemeler için kapasitif veya fotoelektrik sensör kullanılmalıdır.
Sensörün LED’i yanıyor ama PLC sinyali görmüyor, neden?
En sık neden PNP/NPN uyumsuzluğudur. Ayrıca 0 V (mavi kablo) ortak hattının PLC ile aynı olup olmadığını kontrol edin.
Endüktif sensör ne kadar uzaktan algılar?
Gövde ölçüsüne göre değişir. Yaklaşık olarak M8 için 1-3 mm, M12 için 2-8 mm, M18 için 5-12 mm, M30 için 10-22 mm (uzun mesafeli modellerde daha fazla); kare gövdeli modellerde 40 mm ve üzeri mesafeler vardır.
Arızalı sensörün yerine farklı marka takılabilir mi?
Evet. Gövde ölçüsü, algılama mesafesi, gömülü/gömülü olmayan tipi, çıkış tipi (PNP/NPN, NA/NK) ve bağlantı şekli aynıysa farklı marka sensör sorunsuz çalışır.
Endüktif sensör satın al
Miks Endüstri’de Telemecanique OsiSense XS, Turck ve Omron E2B endüktif sensörleri bulabilirsiniz. Hangi modelin uygun olduğundan emin değilseniz mevcut sensörünüzün kodunu veya fotoğrafını bize iletin, birlikte seçelim: 0262 641 14 42. Fiyat ve stok bilgisini 1 iş günü içinde iletiyoruz.
Leave a Comment
E-posta adresiniz yayımlanmayacaktır. Zorunlu alanlar * ile işaretlenmiştir.