Kaçak akım, elektriğin olması gereken yoldan değil, toprak, cihaz gövdesi ya da bir insanın vücudu üzerinden akmasıdır. Küçük görünse de hem elektrik çarpmasının hem de elektrik kaynaklı yangınların en sık nedenlerinden biridir. Bu yazıda kaçak akımın ne olduğunu, neden tehlikeli olduğunu, kaçak akım rölesinin nasıl çalıştığını ve en çok sorulan soruyu, yani 30 mA ile 300 mA arasındaki farkı anlatıyoruz.
Kaçak akım nedir?
Normal çalışan bir devrede faz hattından cihaza giden akımın tamamı nötr hattından geri döner. Giden ve dönen akım birbirine eşittir. Bir arıza olduğunda akımın bir kısmı başka bir yol bulur ve geri dönmez. Geri dönmeyen bu akıma kaçak akım denir.
Kaçak akım neden oluşur?
- Eskiyen, ezilen ya da kemirgenlerin zarar verdiği kabloların yalıtımının bozulması
- Su veya nem alan cihazlar, buatlar ve prizler
- İçinde arıza olan çamaşır makinesi, termosifon, ısıtıcı gibi cihazlar
- Gerilimli bir kabloya ya da arızalı bir cihazın gövdesine birinin dokunması
Kaçak akım neden tehlikelidir?
Kaçak akım iki şekilde zarar verir. Akım bir insanın vücudundan geçerse elektrik çarpması olur. Birkaç on miliamper bile kalp için tehlikelidir. Akım yıpranmış bir kablodan sürekli toprağa akarsa o noktada ısınma olur ve zamanla yangın çıkabilir. Bu akımlar genellikle sigortayı attıracak kadar büyük değildir, bu yüzden otomatik sigorta tek başına koruma sağlamaz.
Kaçak akım rölesi nasıl çalışır?
Kaçak akım rölesi (kaçak akım koruma rölesi, RCD), devreye giden akım ile devreden dönen akımı sürekli karşılaştırır. Aradaki fark rölenin ayarlı değerini (IΔn) aştığında devreyi saniyenin çok küçük bir bölümünde keser. Piyasada en çok karşılaşılan iki değer 30 mA ve 300 mA‘dir. İkisi aynı işi yapıyor gibi görünse de koruduğu şey farklıdır: 30 mA insanı, 300 mA ise binayı yangına karşı korur.
30 mA ve 300 mA arasındaki fark
| 30 mA | 300 mA | |
|---|---|---|
| Ne için? | Hayat koruma (insanı elektrik çarpmasına karşı korur) | Yangın koruma (tesisatı ve binayı korur) |
| Hassasiyet | Çok hassas, küçük kaçakta açar | Daha az hassas, büyük kaçakta açar |
| Tipik kullanım | Priz devreleri, banyo ve mutfak gibi ıslak hacimler, dış ortam prizleri, konut ve ofis linyeleri | Ana giriş, ana dağıtım panosu, uzun kablolu tesisler, sanayi panoları |
| Pano içindeki yeri | Son devreler, tali pano | Girişte, 30 mA rölelerin önünde |
| Gereksiz atma riski | Çok cihaz bağlıysa toplam kaçaktan dolayı atabilir | Düşüktür |
Neden insan için 30 mA?
İnsan vücudundan geçen akım yaklaşık 30 mA’nın üzerine çıktığında kalp ritmini bozma riski hızla artar. 30 mA’lik röle bu sınıra ulaşılmadan, çok kısa sürede devreyi keser. Bu yüzden yönetmelikler ve TS HD 60364 standardı, priz devreleri ve ıslak hacimler gibi insanın doğrudan temas edebileceği yerlerde 30 mA’lik koruma ister.
300 mA neden yangını önler?
Yalıtımı yıpranmış bir kablodan sürekli birkaç yüz miliamper akım kaçması, o noktada ısınmaya ve zamanla kıvılcıma yol açabilir. Bu, sigortayı attıracak kadar büyük bir akım değildir, bu yüzden otomatik sigorta bunu fark etmez. 300 mA’lik kaçak akım rölesi ise bu tür sinsi kaçakları yakalar ve yangın başlamadan devreyi keser. Ancak insanı korumak için yeterince hassas değildir.
İkisi birlikte nasıl kullanılır?
Doğru tesisatta genellikle ikisi birlikte bulunur. Girişte 300 mA röle tüm binayı yangına karşı korur, son devrelerde ise 30 mA röleler insanları korur. Bir priz devresinde arıza olduğunda yalnızca o devrenin 30 mA rölesinin açması, tüm binanın elektriğinin gitmemesi istenir. Bunun için girişteki 300 mA rölenin gecikmeli (selektif, S tipi) olması tercih edilir.
AC tipi ve A tipi farkı
Röle üzerindeki “AC” veya “A” harfi, hangi tür kaçak akımı algıladığını gösterir.
- AC tipi: Yalnızca alternatif akım kaçaklarını algılar. Aydınlatma ve basit yükler için uygundur.
- A tipi: Alternatif akımın yanında darbeli doğru akım kaçaklarını da algılar. Çamaşır makinesi, klima, bilgisayar ve elektronik cihazların çok olduğu günümüz tesisatlarında A tipi daha güvenlidir.
Kaçak akım rölesi seçerken 5 ipucu
- Amacı belirleyin: İnsan koruması için 30 mA, yangın koruması için 300 mA.
- Kutup sayısı: Tek faz devrelerde 2 kutuplu, üç faz devrelerde 4 kutuplu röle kullanılır.
- Anma akımı: Rölenin anma akımı (25 A, 40 A, 63 A gibi), önündeki sigortanın değerinden küçük olmamalıdır.
- Tip: Elektronik yükler varsa A tipi seçin.
- Test butonu: Rölenin üzerindeki “T” butonuyla ayda bir test yapın. Röle açmıyorsa değiştirilmelidir.
Sitemizdeki kaçak akım röleleri
- 30 mA, 2 kutup: Siemens 5SV3311-6 (16 A, A tipi), Siemens 5SV5314-6 (40 A, A tipi), Schneider Acti9 A9R41240 (40 A, AC tipi)
- 30 mA, 4 kutup: Siemens 5SV3344-6 (40 A, A tipi)
- 300 mA: Schneider Acti9 A9R44240 (2 kutup, 40 A, AC tipi), Schneider Acti9 A9R44440 (4 kutup, 40 A, AC tipi), Siemens 5SV5644-6 (4 kutup, 40 A, A tipi)
Tüm modeller için Kaçak Akım Röleleri ve Parafudrlar kategorisine göz atabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Evde 300 mA kaçak akım rölesi yeterli mi?
Hayır. 300 mA röle yangına karşı korur ama insanı elektrik çarpmasına karşı korumaz. Priz devreleri ve ıslak hacimler için mutlaka 30 mA röle gerekir.
30 mA röle sürekli atıyor, ne yapmalıyım?
Genellikle ya bir cihazda veya kabloda gerçek bir kaçak vardır ya da tek röleye çok fazla cihaz bağlanmıştır. Cihazları tek tek çıkararak arızalı olanı bulun. Sorun sürüyorsa devreleri birden fazla 30 mA röleye bölmek gerekir. Röleyi daha az hassas bir modelle değiştirmek doğru çözüm değildir.
Kaçak akım rölesi sigortanın yerine geçer mi?
Hayır. Standart kaçak akım rölesi aşırı akım ve kısa devreye karşı korumaz. Önüne uygun bir otomatik sigorta konmalıdır. İkisini bir arada isteyenler için kaçak akım korumalı otomatik sigortalar da vardır.
Ürünler stokta var mı?
Stok durumu hızlı değiştiği için sipariş öncesi 0262 641 14 42 veya 0541 277 79 25 numarasından ya da ürün sayfasındaki “Teklif Al / Stok Sor” butonundan teyit etmenizi rica ediyoruz.
Leave a Comment
E-posta adresiniz yayımlanmayacaktır. Zorunlu alanlar * ile işaretlenmiştir.