Kapasitif Sensör Nedir? Çalışma Prensibi, Çeşitleri ve Seçimi

Kapasitif sensör, önündeki nesneyi dokunmadan algılayan bir yaklaşım sensörüdür. Endüktif sensörler yalnızca metali görür. Kapasitif sensör ise metal olsun olmasın neredeyse her malzemeyi algılar: plastik, cam, ahşap, karton, toz, granül, su, yağ ve diğer sıvılar. Bu yazıda kapasitif sensörün nasıl çalıştığını, algılama mesafesini neyin belirlediğini ve doğru sensörü nasıl seçeceğinizi anlatıyoruz.

Kapasitif sensör nasıl çalışır?

Sensörün ön yüzünde bir elektrot bulunur. Bu elektrot, çevresiyle birlikte küçük bir kondansatör gibi davranır. Sensörün önüne bir nesne geldiğinde bu kondansatörün kapasitesi değişir. Sensörün içindeki yüksek frekanslı osilatör bu değişimi algılar ve çıkışı anahtarlar.

Kapasite değişimini belirleyen şey nesnenin dielektrik katsayısıdır (εr). Dielektrik katsayısı ne kadar yüksekse nesne o kadar kolay ve uzaktan algılanır. Algılama iletkenlikten bağımsız olduğu için kapasitif sensörler bir kabın veya deponun duvarının arkasındaki malzemeyi de görebilir.

Kapasitif sensörün avantajları

  • Her malzemeyi algılar: Metal, plastik, cam, ahşap, kağıt, sıvı, toz ve granül.
  • Temassız çalışır: Mekanik aşınma olmadığı için ömrü uzundur. Kırılgan veya yeni boyanmış parçalar zarar görmeden algılanır.
  • Duvarın arkasını görür: Plastik veya cam depodaki sıvının seviyesini depoyu delmeden kontrol edebilirsiniz.
  • Ortamdan az etkilenir: Toz, renk ve parlak yüzeyler optik sensörleri şaşırtır. Kapasitif sensör bunlardan çok daha az etkilenir.
  • Daha az donanım gerektirir: Optik sensörlerdeki gibi reflektör veya ayrı alıcı-verici gerekmez.

Algılama mesafesi: Sn ve Sa

Nominal algılama mesafesi (Sn): Kataloğda yazan mesafedir. Standart bir hedefle (topraklanmış metal plaka) ve ortam şartları hesaba katılmadan ölçülür.

Güvenli çalışma mesafesi (Sa): Sensörün sıcaklık ve gerilim değişimlerinde de güvenle çalıştığı mesafedir. Kapasitif sensörlerde Sa, Sn’nin %0 ile %72’si arasındadır. Yani Sn’si 15 mm olan bir sensörü pratikte yaklaşık 10 mm’ye kadar kullanmak gerekir.

Gerçek algılama mesafesi algılanan malzemeye göre değişir. Algılama mesafesi ayrıca sensör yüzeyinin büyüklüğüyle doğrudan ilişkilidir. Büyük çaplı sensörler daha uzağı görür.

Malzeme Dielektrik katsayısı (yaklaşık) Algılama
Metal, su Çok yüksek (su ≈ 80) Tam Sn mesafesinde, çok kolay
Alkol, ıslak ahşap 20 – 25 Kolay
Cam, porselen 4 – 7 Orta, mesafe kısalır
Kuru ahşap, kağıt, karton 2 – 4 Zayıf, sensör yakın ve hassas ayarlı olmalı
Plastik (PE, PP, PVC), yağ 2 – 3 Zayıf, sensör yakın ve hassas ayarlı olmalı

Bu yüzden kapasitif sensörlerin çoğunda bir hassasiyet potansiyometresi bulunur. Örneğin deponun duvarını görmeyip içindeki sıvıyı görecek şekilde hassasiyeti ayarlayabilirsiniz.

Gömülü ve gömülü olmayan montaj

  • Gömülü (flush, düz kafa): Sensör metal bir yüzeye gömülerek takılabilir. Algılama mesafesi daha kısadır ama sensör darbeye karşı daha korunaklıdır. Telemecanique XT5 serisi bu tiptir.
  • Gömülü olmayan (non-flush, çıkık kafa): Sensörün ön kısmı çevresindeki metalden belli bir mesafe dışarıda kalmalıdır. Algılama mesafesi daha uzundur. Seviye kontrolü için en uygun tiptir. Telemecanique XT2 serisi bu tiptir.

Telemecanique OsiSense XT2 ve XT5 serisi

Özellik XT2 XT5
Gövde Plastik, çift yalıtımlı Metal (nikel kaplı pirinç)
Boyutlar M18, M30, Ø32 mm M12, M18, M30
Algılama mesafesi (Sn) M18: 8 mm, M30: 15 mm, Ø32: 20 mm M12: 2 mm, M18: 5 mm, M30: 10 mm
Montaj Gömülü olmayan Gömülü
Besleme ve çıkış 12–24 V DC PNP/NPN (3 veya 4 telli) ya da 24–240 V AC 2 telli 12–24 V DC PNP ya da 2 telli AC modeller
Bağlantı 2 m kablo veya M12 konnektör 2 m kablo veya M12 konnektör
Koruma sınıfı IP67 IP67

Kod okuma örneği: XT218A1PAL2 kodunda XT2 seriyi, 18 gövde çapını (M18), P PNP çıkışı, A NA (normalde açık) kontağı, L2 ise 2 m kabloyu gösterir. N NPN, F 2 telli AC, B NK (normalde kapalı), C NA+NK, M12 ise M12 konnektör anlamına gelir.

AC modellerde dikkat: 2 telli AC sensörler yüke seri bağlanır. Sensör kapalıyken bile birkaç mA kaçak akım geçer. Bu akım çok küçük röle veya PLC girişlerini tetikleyebilir. Ayrıca sensörü kısa devreye karşı uygun bir sigortayla korumak gerekir.

Kapasitif sensör nerelerde kullanılır?

  • Seviye kontrolü: Plastik veya cam depodaki sıvının, silodaki granülün, haznedeki tozun seviyesi. Örneğin cam bir tankın arkasından losyon seviyesi ya da titreşimli bir makinedeki 5 mm plastik tankta yağ seviyesi.
  • Paketleme: Karton istif yüksekliği kontrolü, şişe ve ampullerde dolum öncesi kontrol. Parlak yüzeyler ve karton rengi sensörü etkilemez.
  • Ahşap ve mobilya: Kenar bantlama makinelerinde ahşap parçanın varlık ve köşe kontrolü. Talaş ve tozlu ortamda optik sensörden daha güvenilirdir.
  • Plastik, gıda, kimya, kağıt-baskı, otomotiv, elektronik ve medikal sektörlerinde parça varlık ve sayım kontrolü.

Kapasitif mi, endüktif mi, fotoelektrik mi?

Algılanacak şey Önerilen sensör
Sadece metal parça (vida, dişli, piston, kam) Endüktif sensör. Daha ucuzdur ve ortamdan etkilenmez.
Plastik, cam, ahşap, karton, sıvı, toz Kapasitif sensör
Depo duvarının arkasındaki sıvı veya granül Kapasitif sensör (gömülü olmayan tip)
Uzak mesafedeki nesne (metrelerce) Fotoelektrik sensör

Kapasitif sensör seçerken 6 soru

  1. Ne algılanacak? Malzemenin dielektrik katsayısı düşükse sensörü yakın konumlandırın ve büyük çaplı model seçin.
  2. Ne kadar mesafeden? Gerekli mesafenin Sn’nin yaklaşık %70’inden az olmasına dikkat edin.
  3. Metale gömülecek mi? Evet ise XT5 (gömülü), seviye kontrolü veya uzun mesafe için XT2 (gömülü olmayan).
  4. Besleme ve çıkış: PLC girişine PNP veya NPN 12–24 V DC. Kontaktör veya röleyi doğrudan sürmek için 2 telli AC.
  5. NA mı NK mı? Seviye “dolu” alarmında genelde NA, “boş” alarmında NK kullanılır.
  6. Kablo mu konnektör mü? Bakım kolaylığı için M12 konnektörlü model ve hazır kablo tercih edilebilir.

Sık sorulan sorular

Kapasitif sensör metali algılar mı?

Evet, metali çok iyi algılar. Ama yalnızca metal algılanacaksa endüktif sensör daha uygundur, çünkü metal olmayan nesnelerden ve nemden etkilenmez.

Kapasitif sensör sıvı seviyesini ölçer mi?

Seviyeyi ölçmez, belirli bir seviyeye gelindiğini algılar (seviye anahtarı). Plastik veya cam depolarda sensör depo duvarının dışına takılarak içerideki sıvı algılanabilir. Duvar kalınlığı genellikle birkaç milimetreyi geçmemelidir.

Sensör nesne yokken de çıkış veriyor, neden?

Hassasiyet çok yüksek ayarlanmış olabilir, sensör yüzeyinde nem, kir veya ürün birikmesi olabilir. Potansiyometreyi nesne yokken çıkış kesilecek şekilde geri çevirin ve sensör yüzeyini temizleyin.

Kapasitif sensörün algılama mesafesi neden katalogdakinden kısa?

Katalogdaki Sn değeri topraklanmış metal plakayla ölçülür. Plastik, kağıt veya ahşap gibi düşük dielektrik katsayılı malzemelerde gerçek mesafe belirgin şekilde kısalır.

Kapasitif sensör satın al

Telemecanique OsiSense XT2 ve XT5 kapasitif sensörlerinin M12, M18, M30 ve Ø32 mm; PNP, NPN ve AC 2 telli modellerini sitemizde bulabilirsiniz:

Uygulamanız için hangi sensörün uygun olduğundan emin değilseniz 0262 641 14 42 / 0541 277 79 25 numaralarından bize ulaşın. Malzemeyi ve mesafeyi söyleyin, doğru modeli birlikte seçelim. Fiyat ve stok bilgisini 1 iş günü içinde iletiyoruz.

Leave a Comment

E-posta adresiniz yayımlanmayacaktır. Zorunlu alanlar * ile işaretlenmiştir.